آثاروبناهای تاریخی :ازغنی ترین عناصرفرهنگ مادی هرسرزمین که نشانه تمدن نیاکان آن جامعه وشناسنامه ای برای بیان موجودیت یک تاریخ است ،آثارباستانی بجای مانده آن اقلیم می باشد.درجای جا ی سرزمین پهناورواسلامیمان –بخصوص دراقلیم ایرانیان باستان (کرمان )-آثارونشانه هایی ازتاریخ کهن ودیرینه کشورمان وجودداردکه هریک ازآنها گوشه هایی ازتمدن وتاریخ پرافتخارمان رابازمی نمایند.حفظوحراست ازاین آثاروابنیه علاوه براینکه باعث پاسداری ازقدمت ودیرینگی تاریخی سرزمینمان راسبب می شود،می تواندزمینه سازرشدوتوسعه صنعت گردشگری نیزشودومشتاقان وعلاقمندان این قبیل آثاروابنیه راازداخل یاخارج به دیدارمواریث فرهنگی گرانسنگ این دیار،روانه نماید.نکته مهم درخصوص آثاروبناهای تاریخی اینکه ،اگرچه مهمولا"جاذبه های چون مشتاقیه ،گنبدجبلیه ،مسجدجامع ،مسجدامام (ملک)و...درکرمان ،وآثاری چون آستانه شاه نعمت اله ولی ،باغ شاهزاده درماهان وآستانه شاهزاده حسین درجوپاروارگ تاریخی دربم موردبازدیدقرارمی گیرند،امانبایدفراموش کردکه آثاری باقدمت بیشتردرکرمان وجوددارد،مانندتپه یحیی درصوغان بافت ،مجموعه سنگی میمند،تل ابلیس دربردسیر،آقوس شهدادوویرانه های شهردقیانوس یاشهردسیوس جیرفت که طول عمربرخی مانندمجموعه میمندبه قریب 10هزارسال پیش ازاین می رسد،اثری که ردپای تاریخ وفرهنگ این دیاربه شمارمی رودونشان ازانسانهائی است که فرهادگونه باتیشه عشق وایمان ،دل سنگ راشکافته ونقشی ازهمت وحمیت خودرابرسینه کوه نشانده اند.البته قابل ذکراست که کرمان ازلحاظ ابنیه تاریخی جزوپنج شهراول ایران به حساب می آید.

 

1-باغ شاهزاده ماهان {ماهان -1298هجری قمری }:

 باغ شاهزاده یکی ازعالیترین وزیباترین باغ های سنتی ایران محسوب می شود.این باغ درنیم فرسنگی ماهان دردامنه کوههای تیگران جلوه گری می کندوازیادگارهای عبدالحمیدمیرزافرمانفرما-حاکم کرمان ،دراواخردوره قاجاریه است .گویندکه چون خبرمرگ ناگهانی حاکم رابه ماهان بردند،بنایی که مشغول تکمیل سردرساختمان بود،تغارگچی راکه به دست داشت محکم به دیوارکوبیدوکاررارهاکرده وفرارنمودآن طورکه جای خالی یک کاشی همچنان برسردرورودی خودنمائی می کند.این باغ ،دارای سردروورودی بسیارزیبا،عمارت شاه نشین وحمام می باشد.ازقسمتهای ارزشمندباغ شبکه آبرسانی وحوض های آن می باشدکه درمحورمرکزی باغ قراردارد.درجلوی عمارت اصلی ،حوض بزرگی باپنج فواره مشاهده می شودوآب این حوض که سرچشمه آن قنات معروف تیگران است به پاشویه سنگی اطراف آن ریخته وازآنجا به طرف ده شرشره آبشارگونه جاری می شوداین شبکه آبرسانی ازنظرطراحی ،شاهکارمحاسبه ودقت به شمارمی رود. 

 

2-گنبدجبلیه :

گنبدجبلیه ،درمنتهی الیه شرقی کرمان درنزدیکی دوقبرستان صاحب الزمان وسیدحسن کرمان گنبدبزرگ وعجیبی ازسنگ وگچ بناگردیده که دست تطاول روزگاردرتخریب آن کوتاه آمده است .این گنبدهشت ضلعی که گنبدکه به گنبدگبری نیزشهرت داردتماما"ازسنگ است وعرض پی آن نیزدرپایه به 3مترمی رسد.درهشت طرف آن هشت دربعرض دومترقرارگرفته که اخیرا"برای مستحکم ساختن بناوجلوگیری ازتخریب آن درگا ههاراباسنگ مسدودکرده اندوفقط یکی رابازگذاشته اند.قسنت بالای گنبدازآجرساخته شده است ودرداخل ظاهرا"گچبری هاوتزئین کاریهایی وجودداشته که قسمت بالاریخته وقسمت پائین راتخریب کرده اند.ازتاریخ بنای این گنبدمطلبی ذکرنشده است سرپرسی سایکس درکتاب هشت سال درایران می نویسد:ازقبرستان که ردمی شویدیک ساختمان هشت ظلعی سنگی خواهیددیدکه گنبدی به شکل دوهلال برآن قرارگرفته وقطرداخل آن 18فوت وهرطرفی نیز18فوت ونوک آن اجری ومنتهی الیه آن دایره می باشد.این محل راجبلیه می نامندوتنهاساختمان سنگی کرمان همین گنبدجبلیه است .ایرانیان معتقدندکه این محل آتشکده یامقبره یکی اززرتشتیانبوده وبرخی نیزعقیده دارندکه مزارسیدمحمدتباشیری است .ولی نسبت اخیررادربعضی نقاط تکذیب می کنند.برخی این گنبدرامتعلقه به سلجوقیان می دانند.ولی این ادعادرست نیست ."جبلی "تحریف یافته کلمه "گبری "است وبرطبق قواعداشتقاقهای فارسی "گ"به "ج"بدل شده است قدمت این گنبدراازاین کلمه که آن راگنبد"گبر"نیزگفته اندمی توان حدس زدکه شایدمربوط به پیش ازاسلام باشدوازبناهای زرتشتی وگبری است گرچه استیل آن بااستیل آتشکده تطابق نداردازسبک معماری آن نیزاستباطمی شودبنای مذکورمربوط به اواخردوره ساسانی می باشدکه اوائل اسلام نعمیرومرمت شده است ویااینکه دراوایل اسلام باالهام ازمعماری ساسانی بناگردیده است .درساخت این گنبدبه جای آب ازشیرشتراستفاده شده است که مورخان ومعماران دلیل استحکام این بناراهمین امرمی دانند.دراطراف این بناجنگل کاری شده ودرختان سرووکاج آن جنگلی بانام جنگل قائم راتشکیل داده اندکه ازتفرجگاه های کرمان است این بنادرسال 1388 به موزه تبدیل شده است.

 

3-مسجدامام خمینی :(مسجدملک)                          

بزرگترین مسجدکرمان است که سابقه تاریخی آن به قرن پنجم هجری( درسال 478زمان توران شاه سلجوقی)می رسد.این مسجدباشبستان های متعددوصحن وسیع وقنات مستوره (منسوب به نام دخترتوران شاه )که آب آن روزگاری ازمیان مسجدعبورمی کرد،جاذبه خاص خودراحفظ کرده است .برج آجری وسه محراب گچ بری شده ،دراین مسجددیدنی است .

 

 

 

 

 

 

 

4-مقبره خواجه اتابک :

مقبره خواجه اتابک ازبناهای قرن ششم هجری وآثارباستانی اواخره دوره سلجوقیان است .بناازداخل چهارضلعی وازخارج به صورت هشت ضلعی ساخته شده است .ازعمده ترین ویژگیهای این بنا،خطوط کوفی وثلث باگچ وآجردرنمای داخل آن می باشد.

5-گنبدسبز:

 

اثرمذکورازمدرسه وآرامگاهقراختائیان کرمان تشکیل می شده که درحال حاضرتنهاسردرورودی مدرسه باقی مانده است .زیباترین اثرایوان ،کاشیکاری معرق آن است که درنوع خودبی نظیراست .همچنین دوستون پیچکی شکل دوطرف ستون ایوان چشمگیراست .

 

6-مسجدجامع :                                                                                                         

یکی اززیباترین مساجدایران است که دارای سردررفیع ،صحن ،ایوان وشبستان می باشد.این مسجددردوران حکومت امیرمبارزالدین محمدمظفرسرسلسله آل مظفربناگردیده است وتاریخ آن به موجب کتیبه سردرشرقی ،750هجری قمری است ارزشمندترین قسمت بنا،کاشیکاری معرق محراب وسردرشرقی مسجداست .

 

7-گنبدمشتاقیه (سه گنبد):

مشتاقیه مرکب ازسه گنبداست که سه مقبره مشتاق علیشاه وشیخ اسماعیل وکوثرعلیشاه رادرخودجای داده .لازم به ذکراست که قبل ازتدقین عرفای یادشده ،دراین مکان مقبره میرزاحسین خان راینی حاکم کرمان (1202هجری قمری )بوده که به دلیل ارتباط مشتاق وحسین خان ،یاران اواین مکان

راترجیح دادند.کاشیکاری وتزینات داخل بنا چشمگیراست .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8-مزارشاه نعمت اله ولی :

     

بخش اصلی آستانه شاه نعمت اله ولی که همچون نگینی برتارک این دیارمی درخشد،ازیادگارهای احمدشاه بهمنی دکنی ،ازارادتمندان شاه نعمت اله ولی است .وبقیه درزمان شاه عباس اول ،محمدشاه وناصرادین شاه ،ایجادشده است .

 

 

 

 

 

 

9-قلعه دختروقلعه ادشیر:    

                                                

درشمال شرقی ودرداخل محدوده شهرکرمان بقایای دیدنی دوقلعه بزرگ به چشم می خورد.یکی "قلعه دختر"یا "قلعه گواشیر"است که به عنوان یکی ازآثارمعروف تاریخی شهرکرمان محسوب می شود.مولف جغرافیای کرمان معتقداست که درحدود220سال پیش ازمیلاد،به هنگام فتح کرمان به دست اردشیربابکان این محل گواشیرومرکزولایت کرمان بوده است این قلعه که دربیشترتواریخ به نام "قلعه کوه "ازآنیادشده است ،امروزفقط به نام قلعه دخترخوانده می شودوبرفرازصخره ای ازسنگ قرارگرفته وبقایای آن هنوزمایه شگفتی بیندگان است .این قلعه متعلق به دوران ساسانیان می باشد،که بازمانده معبدآناهیتاوپرستش گاه ایزدباددرآن منطقه است ."آناهیتا"نگهبان آب ها،زنان ،گیاهان وباروری بوده است .قلعه دیگر"قلعه اردشیر"است که این قلعه نیزدرمجاورت قلعه دخترقرارداردقلعه اردشیردربالای تپه مرتفعی واقع شده که باسطح جلگه قریب 150مترارتفاع دارد.دیوارهای قلعه ازخشت های بسیارضخیم ساخته شده ،که ازابعادخشت های معمولی ومتداول بسیاربزرگتراست .درفاصله بین دوقلعه ساختمانهای مثل قصر،عبادتگاه و...دیده می شود،ازقطعات کاشی هایی که "میجرساکس "درمحوطه قلعه دیده ،برمی آیدکه ازساختمانهای آن علاوه برجنبه نظامی ،جنبه بزمی نیزداشته وهنرهای ظریفه درتزیین آن دخیل بوده است .این قلعه منسوب به اردشیربابکان است .اردشیربابکان بنیانگذارشاهنشاهی ساسانی ،دراوایل تشکیل حکومت مقتدرمرکزی ،وپس ازفروکش کردن شورش شهرهای داراب گردونی ریزدراستان فارس به قصدبازپس گیری کرمان حرکت کرد.چون درآنجاحاکمی به نام بلاش (ولخش )ازخاندان اشکانی بودودم ازاستقلال می زد،اردشیربابکان بااوجنگید،اورااسیروپسرخودراحاکم کرمان کرد.

10-مجموعه کنجعلیخان :

                                                                                                           

این مجموعه مشتمل بر:میدان ،حمام ،اب انبار،کاروانسرا،مسجد،ضرابخانه وبازاراست که درنوع خودکم نظیروشایدبی نظیراست درهریک اراین بناهاظرایفی به کاررفته که خودارزشی جداگانه محسوب می شود.وجودسنگ نوشته سردرورودی حمام ،به خط میرعماد،ودوعددسنگ صورتی رنگ درقسمت شرقی وغربی حمام که طلوع وغروب آفتاب رابراب آگاهی نمازگزاران نشان می داده ،همچنین وجودسربهایی که به دستورگنجعلیخان ،درکف آب انباربکاررفته بودتادرتابستان آب خنگ بماندو...ازجمله ارزشهای این مجموعه به شمارمی رود.

 

 

11-مجموعه ابراهیم خان :

           

بانی مجموعه ،ابراهیم خان ظهیرالدوله ازحاکمان دوران پادشاهی فتعلی شاه است .این مجموعه ازبازاز،حمام ،آبا انبار،مدرسه وخانه مدرس یاخلوت ،تشکیل گردیده ودرساخت آن تاحدودزیادی ازفضاهای معماری صفویه الهام گرفته شده وهم اکنون به عنوان یکی ازارزشمندترین مجموعه هاوزیباترین آثارتاریخی کرمان محسوب می شود.

12-ارگ بم :    

ارگ بم ،بزرگترین شهرخشتی جهان بوده که درحدود2200سال قدمت دارد.این بنادرشمال شرقی بم برفرازتپه ای آذرین قرارگرفته است وازچهارقسمت ،38برج دیده بانی ،یک خندق وبارویی عظیم تشکیل شده بود.مساحت ارگ درحدود20هکتاراست .دورتادورارگ ،خندقی عمیق بوده که طی قرنهااین مجموعه راازیورش هاحفظ کرده است .مصالح اصلی بنا ،خشت خام وگل رس است .به ندرت سنگ ،آجروتنه خرمانیزدربنای ارگ به کاررفته است .ازمکانهای شناخته شده ارگ بم یک راهروی اصلی است که درگذشته بازازبوده وعلاوه براین درمجموعه ارگ بم آثاری ازبقایای آتشکده دوره ساسانی ،زورخانه ،حمام عمومی ،اصطبل ،سربازخانه ،زندان وعمارت چهارفصل نیزباقی بوده است که متاسفانه درزلزله دیماه 82تخریب شدند.دراین بنای بزرگ خانه های عمومی متصل به هم ساخته وبه یدیگرراه داشته اند.دربعضی ازخانه هاآثاری ازحمامهای خصوصی دیده می شدونیزاصطبل هادرمکانی جداازخانه هاقرارداشته اند.تعدادی ازخانه های ارگ دوطبقه ساخته شده بودندکه این امرنشان ازروندازدیادجمعیت دریکی ازدوره های گذشته دارد.ارگ بم ظاهراتا180سال پیش مسکونی بوده است .این بنای بزرگ تاریخی درزلزله پنجم دی ماه 1382ویران گردیدواکنون دردست بازسازی است .

13-یخدان مویدی وزریسف :

                

یخدان های مویدی وزریسف که درشهرکرمان قراردارندومتعلق به دوران قاجارمی باشند.

 

 

 

 

 

 

 

 

14-میمند{بیش ازپنج هزارسال قبل ازاسلام }

                        

روستای میمنددر36کیلومتری شمال شرقی شهربابک قرارداردوزمان بنای آن به دوره های قبل ازاسلام می رسد.این بنا حدود350اثرمعماری صخره ای داردکه دردل کوه کنده شده وعمق برخی ازآنهابه 25مترمی رسد.

15-ارگ راین :

              

ارگ راین که درشهرراین قرارداردومتعلق به دوران قبل ازاسلام است. این ارگ دومین بنای خشتی بعدازارگ بم درکرمان است .

16-امامزاده حسین جوپار:

                         

این آرمگاه به ابنای امام موسی کاظم (ع )تعلق داردوسه تن ازفرزندان این امام (ع )درآن مدفونندومشتمل برحیاط ،حرم ،گنبدورواق می باشدودردوره صفویه بناگردیده است .

17- مجموعه حاج آقاعلی :

این مجموعه درنزدیکی مجموعه ابراهیم خان دراواخرقرن سیزدهم هجری ساخته شده ومشتمل برمسجد،آب انبار،کاروانسرا وبازاراست .مسجدحاج آقاعلی باالهام ازمسجدوکیل شیرازبناگردیده ودارای چهل ستون سنگی یکنواخت می باشد.این مجموعه راحاج علی آقا،مشهوربه زعیم الدوله ساخته ودررفسنجان نیز،خانه اوشکوه معماری گذشته رابه تماشامی گذارد.

 

سابقه تاریخی استان :
کرمان قدمتی به بلندای آفتاب دارد.اگرچه روزمیلاداین دیاررابه درستی نمی دانیم اماتاهرکجا که درکوچه های تاریخ پیش می رویم نام کرمان رابه اشکال کارمانیا ،گواشیر،بوتیا ،مکران و...می بینیم وجودآثارتاریخی کهنی ازقبیل قلعه دختروقلعه اردشیر باقریب سه هزارسال سابقه تاریخی ،نشانی ازواقعیت به شمارمی رود.علاوه براین نام کرمان درکتیبهای هخامنشی آمده .براساس این اسنادکرمان ناحیه ای است که ازآن چوب درختان "یاک "جهت ساخت وتزئین کاخهای هخامنشی حمل می شود.درشاهنامه فردوسی نیز،به کرات ازاین خطه نام برده شده است .
کرمان تاریخ پرفرازوفروددارد،آن طورکه یکی ازمعروفترین مستشرقین فرانسوی به نام "ژان اوبن "معتقدکه هرکس تاریخ کرمان رابه درستی بخواندمانندآن است که تاریخ همه جهان راخوانده باشد.هرچندمتاسفانه سهم این دیارازسختی هاومصائب روزگاران به مراتب بیشترازشادیهاست .ازآنروز که اسکندرازراه  سیستان وازگذر(گدروزیا )یاهمان جیرفت امروز به کرمان آمدوبه شکرانه رهایی تعدادی ازسربازانش که درکویراسیرطوفان بودند،آنهاراآزادگذاشت تاهرچه میخواهندانجام دهندوپس ازآن تاحمله مغول ،غزها،محمودافغان ،نادروبالاخره آقامحمدخان قاجارهمه وهمه ازنجابت مردم سوءاستفاده کرده وازهیچ رذالتی فروگذارنکردندبااین همه ،مردم کرمان،همچون صخره ای شکست ناپذیرتمامی این سختیهاراتحمل کرده وشدائدروزگاررابه سخره گرفتند،تاآنجاکه نام کرمان وکرمانی رباخط روشن آفتاب برپیشانی تاریخ رقم خورد.
 
درکتیبه های شاهان هخامنشی ازکرمان به نام کرمانیا یادشده ودرکتاب کارنامه اردشیربابکان نوشته شده ،که ازجویبارهای آن شیرجاری است .کرمان گواشیرنیزنام داشت .آورده اندگشتاسب شهرکرمان راساخت وآتشکده هایی دراین شهربنا نمودبعضی عقیده دارندکرمان ازبناهای اردشیربابکان می باشد که هنوزآثاردوقلعه (دخترواردشیر)ازعهده اردشیرباقی است .گروهی بهرام گوررابانی شهرکرمان می دانندکه کرمانشاه خوانده می شد.بطورکلی آنچه ازمنابع تاریخی برآید.کرمان ازبناهای روزگارساسانیان می باشد.
درروزگارصفویه کرمان اهمیت فراوان یافت ودرحمله افغانهااین شهرآسیب فراوان دید،نادرشاه کرمان راازشرافغان هانجات دادوروزگارزندیه کرمان ازاهمیت خاصی برخورداربودوتاقبل ازپناهنده شدن لطفعلی خان زندوحمله آقامحمدخان قاجارشهری آبادودارای قناتهای متعددی بودکه درمسیرآنهادرختان بسیارکاشته بودنداماچون آقامحمدخان قاجارکرمان رامحاصره کردقناتهاراپرودرختان راقطع وقتل عام وحشیانه کردمردم بسیاری راکوروبسیاری ازآثارتاریخی راویران ساخت تااینکه کرمان درنیم قرن اخیرروبه ترقی نهادامابه گذشته پرشکوهش نرسید.زیراکرمان همواره مهدتمدن وفرهنگ بوده است .(سرزمین ومردم ایران ص 666)
قبل ازاسلام :لهراسب ،کرمان ومکران رااضافه نیمروزنموده ،به رستم پسرزال بدادتازمان حیات درتصرف اوبود.گشتاسب پسرلهراسب درکرمان آتشکده ساخت وبنای آبادانی گذاشت . درزمان اردشیربابکان ،بلاش نامی درکرمان دم ازاستقلال میزداردشیراورادستگیروبه قتلش فرمان دادوبنای گواشیرراکه اکنون دارالملک کرمان است در5702سال بعدازهبوط ادم به طالع میزان بنانهاد(تاریخ کرمان ص 199و200)
پس ازآن به ماجرای کرم هفتوادمی رسیم ونهایتا"حکومت آذرماهان درزمان انوشیروان وسرانجام غروب افتاب عمرساسانیان باعزیمت یزگردازکرمان به خراسان
پس ازاسلام :حضورحاکمان اسلام ازسال 24هجری قمری ودرزمان عمربن الخطاب آغازمی شود آمدن عبداله بن عامر ،مجاشع بن مسعود ،زیادبن ابیه ،یزدبن مهلب وغسان (قنات غسان ازیادگارهای اوست که به قناتغستان معروف است )وبالاخره کشته شدن خدیع کرمانی ،نگاه تندوگذرایی است به این عصروتازمان عباسیان
درزمان عباسیان :علی بن عیسی بن هامان –افشین ترک وصیف ترک وتنی چندازاین دودمان برکرمان حکومت راندند
درعصرصفاریان :ماجرای حکومت دوگانه کرمان ونبردیعقوب لیث وطوق بن مفلس وقتل طوق جانشینی عمربه جای برادرونیزفرزندان اوازمهمترین وقایع به شمارمی آید.
آل الیاسین :این حکومت باروی کارآمدن ابوعلی محمدبن الیاس آغازودراین زمان است که مرکزیت استان ازسیرجان به کرمان منتقل می شود ماجرای حمله معزالدوله ومهمانوازی عجیب کرمانی هاونیززندانی شدن "یسع "وچگونگی فراراووبالاخره مرگ غم انگیزش ازحوادثی شنیدنی است
حکومت ال بویه:نبردمعزالدوله باقوم کوفج،حضورتیمورتاش نامی درعصرحکومت ونیزتنی چندازاین سلسله ماجرای استان هرمز،تاثیرحکومت تعداددیگری ازآنا ن برکرمان رامی توان نام برد.
حکومت سلجوقیان :این سلسله درکرمان آثارخیری ازخودبرجای گذاشتن که مسجدملک (امام خمینی )ازجمله یادگارهای ملک توران شاه است .هرچندکه پس ازاوفرزندانش عاقبت خوشی نداشتند.
حکومت غزها:درمیان زشت وزیبایی های این طایفه ،آنچه درتاریخ جلوه بیشتری دارد،اوج خیانت وخونریزی وقتل وغارت آنهااست.اصطلاح قاووت غزی یادگاراین قوم است
عصرقراختائیان :با حضوربراق حاجب وپس ازاورکن الدین ،قطب الدین و...حکومت این سلسله آغازوادامه یافت .ازچهره های نامداراین عصرصفوه الدین یاپادشاه خاتون رامی توان نام برد.اودرشعروادب نیزمهارت داشت اثرارزشمند"قبه سبز"ازیادگارهای این عصراست .
آل مظفر:حضورمحمدمظفرمیبدی ،نبرداوباقوم اوغانیان وجرمانیان ،احداث مسجدجامع وسرانجام مرگاوبه دست فرزندانش وبی عاقبتی آنان گذرتندی است برحوادث این عصر
دوره گورکانی :جنایت عجیب امیرایدکودرسیرجان وحضوردوعارف نامداریعنی شاه نعمت اله ولی وسیدشمس الدین ابراهیم بمی وماجراهای آنان باشاهان این عصر،ازمهمترین وقایع بشمارمی رود.
عصرصفویه :حکومت گنجعلیخان وطرحهای عمرانی اوکه موجب تحولی شگرف درکرمان شدوهنوزمجموعه اونگین آثارتاریخی است وسفرشاه عباس اول به کرمان وماجرای کلانترشهرازمهمترین حوادث این عصراست .
دوره نادری :آمدننادربه کرمان ،قتل فجیع خاندان قلی بیگ حاکم این دیار،وجمع دیگری ازمردم بیگناه وشکل گرفتن محله پامنارکه به مناسبت انباشته شدن سرهاروی هم به این نام معرف شد.ونیزکورکردن واخذباج وخراج ازمردم بیگناه بخشی ازحوادث این عصراست .
عصرزندیه :ماجرای تقی خان درانی وچگونگی نبرداوباکریم خان زندوحکومت وی درکرمان ازاهم وقایع این عصربه شمارمی رود.
عصرقاجاریه :ماجرای پناهنده شدن لطفعلی خان زندبه کرمان ،حمله آقامحمدخان وفاجعه قتل ونیزکورکردن جمع کثیری ازمردم کرمان ،فرارلطفعلیخان به بم وکورکردن اوازاوراق سیاه این عصراست هرچندکه پس ازاوحاکمانی چون محمداسماعیل خان نوری وپسرش ونیزابراهیم خان ظهرالدوله کوشیدندتابااقدامات عمرانی خودتحبیب قلوب کنند.
 

 

وجه تسمیه کرمان :نام کرمان رادرسنگ نوشته های داریوش می توان دید.درآنجا "کرمان"،نام ناحیه ای است که آن چوب "یاک"برای کاخهای هخامنشی حمل می شود.نوشته های یونانی هم آن راکرمان خوانده ومردم کرمان راتیره ای ازپارسیان گفته اند.

ازریشه کر(کربه اوستاوکری به سنسکریت )چندین واژه سنسکریتی دردست است ."کرمن "به معنی کاروکوشش ووظیفه ،ونیزکارکن وکوشا ،"کرمینه"،به معنی ماهرواستاد،"کرمان بندا"به معنی کاربنده یاوظیفه شناس وواژه های دیگرکه ازریشه "کر"ساخته شده اند،همه معنای کاروکوشش رامی رسانند.ریشه دیگر"کر"که به اوستا"کر"وبه سنسکریت "کری"تلفظ می شودوبه معنی بریدن وکشتن وجنگیدن است وواژه های کارد،پیکار،وکارزارنیزازآن است .اماازواژه هایی که ازآن برآمده ،هیچ کدام به کرمان وکرمن نزدیک نیست .اگرچه کرمان درگذشته نام های دیگری چون بوتیا،کارمانیا ،گواشیرو...داشته ،اما درمجموع این نظرکه کارمان (کاربه معنی تلاش وسازندگی ،مان به معنای محل ومکان )درطول زمان به کرمان تبدیل شده بیشترمانوس ومنطقی است ،چراکه اصولا"زندگی سخت ودشواردرکویر،همتی بزرگ ووالا،وتلاشی افزون رامی طلبیده .بالاآوردن آب ازچندده متری عمق زمین ،کشت وزرع درزمین هایی که هرازچندگاه یک بارزیرطوفان شن مدفون می شده اندو...ادامه حیات باچنین وضعیتی ،کارآسانی نبوده ونیست .درفرهنگ آنندراج می خوانیم "کریمان پدرنریمان آن شهررابه نام خودبنانهاده "دراوستاوسنسکریت ،کرمان یعنی "کوشا"ونریمان یعنی"مردانه"

 

بازارهای قدیمی کرمان:

سابقه درخشان تجارت ووجودکارخانجات بافندگی ابریشم وپنبه وپشم ،درقرون اولیه درشهروواقع شدن برسرراه هندوستان ،ضرورت پیدایش مکانهای مناسبی برای عرضه کالاهای داخلی ووارداتی راایجاب کرده است .بازارهای قدیمی که محل عرضه کالاهای داخلی وخارجی بوده اندعبارتنداز:بازارمظفری ،بازاروکیل ،بازازاختیاری ،بازارگنجعلیخان ،بازارکوچه باغ ،بازارنقاره خانه ،بازارعزیز،بازارکفاشها،بازارقیصریه ،بازارکلاه دوزها،بازارمسگری ،بازارریگ اباد،بازارلحافدوزها،بازارمسجدملک ،بازارچهارسوق ،بازارقدمگاه ،بازارشتر،بازارشاه

ازاین تعداد،درحال حاضر،بازارمظفری ،گنجعلیخان ،مسگری ،وکیل ،اختیاری ،لحافدوزی ونیزکلاه مالی ،کفاشی ،آهنگری وزرگری دربازارابراهیم خان موقعیت خودراحفظ کرده اند.

 

دروازه های قدیمی شهر:

آثارباقیمانده ازخندقها ،برج هاوحصارهای بلنداطراف شهروکوچه های باریک وپرپیج وخم ،باطاقهای زیادودیوارهای بلندودروازه های متعدد،ازناامنی آن دوران حکایت دارد.کرمان رادرگذشته به دلیل داشتن دروازه های شش گانه ،شهرشش دروازه می نامیده اند.این دروازه هاعبارتنداز:دروازه مسجد،همجوارمسجدجامع ،دروازه رق آباد،دروازه ارگ درشمال شهر(درچهارراه بیمارستان شهیدباهنریکی ازبرجهای این دروازه هنوزباقی وبازسازی شده است )،دروازه سلطانی یادروازه دولت درغرب ،دروازه گبری (محل زندگی زردتشتیان درشمال شهر)،دروازه ناصری ،درمشرق محله شهر

 

کاروانسراها:

استان کرمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خودوقرارگرفتن برحاشیه کویروواقع شدن برگذرگاه تجارت ونیزراه ابریشم ،کاروانهای تجارتی زیادی راپذیرابوده است .همین امرازیک سووگرمای طاقت فرسای منطقه وبیابانهای خشک وسوزان ازسوی دیگرسبب به وجودآمدن کاروانسرهایی باساخت حفاظتی ویژه گردیده است .کاروانسراهای عمده کرمان که میهمانان زیادی رادرجای می دادندعبارت بودنداز:کاروانسرای گلشن ،کاروانسرای گنجعلیخان ،کاروانسرای سردار،کاروانسرای هنودیاهندوها،کاروانسرای حاج مهدی ،کاروانسرای میرزاصالح ،کاروانسرای میرزاحسن خان ،کاروانسرای خراسانیها(دربازارحاج آقاعلی )،کاروانسرای وکیل ،کاروانسرای حاج آقاعلی ...وکاروانسراهایی چون هندوها،نشانه رونق اقتصادی کرمان درروزگاران گذشته است ،آن طورکه تجارهندی ،ادویه وچای ازهندوستان به کرمان آورده وحنا،زیره ،شال و...باخودمی بردند.